لابه‌لای قدرت خیره‌کننده و مزایای پرشمار؛

خطر هرزه‌گرایی بیخ گوش کاربران شبکه‌های اجتماعی

خطر هرزه‌گرایی بیخ گوش کاربران شبکه‌های اجتماعی

خورشید آنلاین

شاید دیگر نتوان به این راحتی‌ها با شبکه‌های اجتماعی تقابل کرد. حتی اگر هزاران دست قدرتمند در پشت پرده بخواهند جامعه امروز ایران را از این ابزارهای مهم و مؤثر در ارتباطات اجتماعی خود محروم کنند، بعید است که شاید به جز برخی اختلالات جزیی کاری از پیش ببرند. حتی اگر در این مسیر بکوشند که این شبکه‌ها را به نامحرمات زمینی و آسمانی گره بزنند اما باز هم جامعه راه خود را خواهد یافت.

در سال‌ها و بلکه ماه‌های اخیر، هجوم غیرقابل وصف شبکه‌های مجازی در دل جامعه ایران آنقدر زیاد شده است که گویا اولین و آخرین راه ارتباطی با هم همین صفحه‌ی کوچک موبایل‌ها و یا حداکثر کامپیوترها بوده است. کمتر کسی را می‌بینیم که درگیر کار ویژه‌ای نباشد اما در کوچه و خیابان، محل کار، مترو و اتوبوس و حتی در حال قدم زدن یا در حال استراحت در رختخواب خود، چشمان‌اش را به واتساپ و تلگرام و دیگر شبکه‌های اجتماعی ندوخته باشد!

دکتر سيدابوالحسن فيروزآبادي، معتقد است: «توسعه فضاي مجازي امري شتاب‌دار و غیرقابل انکار است. فضای مجازی یک فرصت استثنایی برای بشریت است و در دنیای امروزه اداره شهرها و کشور بدون استفاده از  ICTغیر ممکن است.»

 

کاربران از دلیل استفاده خود از شبکه‌های مجازی می‌گویند

راز هجوم خیره‌کننده شبکه‌های اجتماعی چیست؟ این مسئله‌ای است که یقیناً فضای بسیار گسترده‌ای برای بررسی آن لازم است اما شاید بتوان از لابه‌لای اظهارات کاربران موضوع را تا حدی پی گرفت.

یلدا، دختر دانشجویی که در حال قدم زدن چشمان‌اش را از یکی از همین شبکه‌های اجتماعی برنمی‌دارد، می‌گوید: «واقعیت این است که اگر یک روز اینترنت نداشته باشم احساس می‌کنم هیچ چیز برای شنیدن و گفتن ندارم. من همه اطلاعات روز را از همین گروه‌ها و کانال‌ها می‌گیرم.»

رحیم، کارمند یکی از ادارات دولتی است. وی درباره علت استفاده‌اش از شبکه‌های مجازی می‌گوید: «دسترسی ما به شبکه‌های مجازی از هر راه دیگری برای ارتباط داشتن با دوستان و اقوام آسان‌تر است و این مهمترین دلیل من برای استفاده از شبکه‌های مجازی موبایلی است.»

مهدی، محدودیت‌های شدید در جامعه را ریشه‌ی اصلی گرایش زیاد خود و اکثر مردم به شبکه‌های مجازی می‌داند و تصریح می‌کند: «وقتی حتی در روزنامه‌ها، سایت‌ها، تلویزیون و تریبون‌های دیگر حرف مردم گفته و شنیده نمی‌شود مردم این شبکه‌ها را بهترین راه برای تبادل آزادتر اطلاعات خود و دیگران می‌دانند.»

قائم مقام وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز که خود از این شبکه‌ها استفاده می‌کند، فضای مجازی را مبتنی بر فضای عینی ولی بزرگتر و بدون قید و بند رایج در فضای عینی عنوان می‌کند و می‌افزاید: «انسان‌ها در فضای مجازی بدون قید مکان و زمان با بیشترین دقت می‌توانند حوادث و وقایع و کشفیات علمی را رصد کرده و توانمند شوند.»

انگیزه‌های استفاده از شبکه‌های مجازی نیز تا حدود زیادی مهم است؛ یک فعال حوزه‌ی پژوهشی در ارائه بخشی از نتیجه تحقیقی که در یکی از دانشگاه‌ها انجام شده است، می‌گوید: «از میان دانشجویان مورد تحقیق ما، بیشترین دلایلی که برای استفاده از شبکه‌های مجازی ذکر شده است شامل ارتباط با دوستان قبلی و کنونی، سرگرمی، دوست‌یابی، استفاده از تجربیات دیگران، آموزش و به اشتراک‌گذاری مطالب و تصاویر خود بوده است.»

دکتر بیتا بیجاری در عین حال تأکید می‌کند: «این‌ها موضوعاتی بود که مصاحبه‌شوندگان اظهار داشته است اما بررسی‌های بیشتر نشان می‌دهد که ممکن است انگیزه‌های کم‌ارزش‌تر سهم بیشتری داشته باشند.»

آغوش باز ما برای برخی آثار مخرب

به‌هر روی این شبکه‌های مجازی، با تمام مزایایی که دارند به دلایلی در حال حاضر با آثار مخربی نیز همراه است. شاید یک دلیل ساده‌ی آن در کشور ما، چیزی باشد که چند شهروند در گفتگو با ماه‌رویان آن را «بی‌جنبه‌گی» می‌خواندند؛ ادعایی که معادل علمی‌تر آن می‌تواند ناآمادگی جامعه ما در برابر برخی تغییرات ازجمله تکنولوژی‌ها و فناوری‌های روز آن هم احتمالاً به دلایلی مثل محدودیت‌های غیرعادی در کشور ما تلقی شود.

دبير شوراي‌عالي فضاي مجازي كشور با بيان اينكه اثرات شبكه‌هاي مجازي بر انسان بسيار شديد و بروز اين اثرات در فرايندهاي اجتماعي بسيار كند است، می‌گوید: «بارها در خصوص گسست بين نسلي، افزايش طلاق، افزايش ناهنجاري‌ها و انزواي اجتماعي و... به‌عنوان تاثيرات تكنولوژي، بحث شده اما در کشور ما تاكنون هيچ دسترسي به اطلاعاتي كه اين فرآيندها را تاييد كند نداشته‌ايم و نيازمند مطالعه در اين حوزه‌ها هستيم.»

دکتر فیروز آبادی طلاق، هرزه‌گرایی، اعتیاد اینترنتی، انزوا طلبی، افت تحصیلی و انحرافات اخلاقی را از جمله آسیب‌های اجتماعی ناشی از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی عنوان می‌کند و معتقد است: «دست‌کم 50 درصد کودکان و نوجوانان با هرزه‌نگاری در فضای مجازی مواجه هستند.» وی در عین حال تأکید می‌کند: «البته این آسیب‌های احتمالی هرگز به آن معنا نیست که کارکردهای مثبت فضای مجازی از جمله اشتغال‌زایی تحول اقتصادی و حل مشکلات حوزه آموزش از طریق بر طرف کردن شکاف آموزش با استفاده از این فضا بین شهر و روستاهای کشور را نادیده گرفت.»

رستم کامکار، دانشجوی رشته روانشناسی بالینی ادعا می‌کند: «امروزه بخش زیادی از گفتگوها در گروه‌های مجازی، مسائل و مطالب نه‌چندان مفید و حتی اغلب هرزه‌ای است که اگر مدیریت نشود جامعه را از لحاظ سطح سواد از توسعه‌ی شایسته بازخواهد داشت.»

راهکار چیست؟

در هر صورت شاید دلایل زیادی پشتِ راز نفوذ فضای مجازی در جامعه وجود داشته باشد اما آنچه که بی چون و چرا آشکار است و باید به‌عنوان یک اصل آن را پذیرفت، رخنه‌ی عمیقی است که شبکه‌های مجازی با هردلیلی و نیز با انبوهی از نتایج مثبت و البته گاهی منفی، در اعماق جامعه کرده است. حالا راهکار چیست؟

نفس رنگانی، کارشناس ارشد علوم تربیتی نیز معتقد است: «ما در فضايي قرار داريم كه حركت در آن اجباري است بنابراین اگر در مورد تهديدها صحبت كنيم نباید بنا را بر محدوديت و کُند کردن حرکت بگذاریم، بلکه اتفاقاً بايد تندتر حركت كنيم و در ازای آن سرعت تربیت صحیح، فرهنگ‌سازی و آموزش‌های مفید در این زمینه را افزایش دهیم.»

وی ادامه می‌دهد: «اینکه یک جوان بخش زیادی از وقت خود را در فضای مجازی بگذراند اما این زمان با توجه کمتر نسبت به مسائل مفید آموزشی و گرایش بیشتر به سمت مسائل غیرمفید و حتی گاهاً آسیب‌زا سپری شود، تا حد زیادی مشکل از فضایی است که ما برای این جوانان ایجاد می‌کنیم.»

دکتر فيروزآبادي با بيان اينكه به‌عنوان مثال شبکه تلگرام در ايران 22 ميليون عضو دارد كه 15 ميليون آن فعال است، یادآور می‌شود: «112 شبكه فعال در كشور وجود دارد، شبكه‌هايي كه هركدام بيش از 10 هزار مشترك دارند، از اين تعداد همگي سرگرمي است، اينها بايد مطالعه و مديريت شوند. بيش از 50 درصد از جمعيت استفاده كننده از شبكه‌هاي مجازي بالاي يك ساعت در روز با اين شبكه‌ها كار مي‌كنند. اين يك ثروت است كه بايد مديريت شود.»

قائم مقام وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز یکی از راه حل‌های پیشگیری و کنترل آسیب‌های اجتماعی فضای مجازی در کشور را بسیج همه مردم و سازمان‌ها عنوان می‌کند و می‌گوید: «تا به امروز ما نتوانسته‌ایم همه مردم را برای حل مشکلات ناشی از فضای مجازی بسیج کنیم و یکی از اقدامات ما باید بسیج همه مردم و دانشگاه‌ها برای حل مشکلات در این حوزه باشد.»

وی ادامه می‌دهد: «باید در فضای عمومی آموزش والدین و فرزندان با استفاده از ظرفیت تشکلهای مذهبی و استفاده از دانشگاهها، مدارس، مساجد، مبلغان و حوزه‌های علمیه و نیز مطالعه و تحقیق و ایجاد ساختار مناسب در سازمان‌هایی مانند بهزیستی و آموزش و پرورش و رصد منطقه‌ای رفتار کاربران شبکه‌های اجتماعی توسط سازمانهای مرتبط در استان‌ها به صورت جداگانه به منظور سیاست‌گذاری مناسب در دستور کار قرار گیرد.»

محمدی، کارشناس ارشد جامعه‌شناسی در این زمینه معتقد است که برای کاهش آسیب‌های اجتماعی، محدوديت و ممنوعيت، راهكار مناسبی نيست و باید از همان طریقی که وارد جامعه ما شده و اثر خود را می‌گذارد ما نیز با آن برخورد کنیم. وی ادامه می‌دهد: «در این زمینه آموزش والدین و کودکان و نوجوانان برای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بسیار مهم است.»

دکتر شیرین احمدنیا، مدیرکل دفتر پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی سازمان بهزیستی کشور نیز اعتقاد دارد: «شبکه‌های اجتماعی و مجازی بخشی از واقعیت جوامع مختلف شده و بر این اساس والدین و خانواده‌ها باید به‌جای نگرانی، حساسیت و تقابل با فرزندان در زمینه‌ی استفاده از شبکه‌های اجتماعی، با آنها تعامل کنند؛ بهتر است به‌جای محدود کردن فرزندان، خود والدین نیز اصول استفاده‌ی درست از شبکه‌های اجتماعی را یاد بگیرند و در کنار فرزندان خود از آن بهره ببرند.»

در هر صورت، باید دید آیا می‌توان با استفاده از روش‌های نرم از جمله فرهنگ‌سازی و آموزش، در مقابل سیلِ سخت شبکه‌های مجازی سد خوبی برای کنترل اندک جوانب منفی آنها ساخت یا خیر؟

شناسه خبر :837 
302 کلیک ها  شنبه, 11 ارديبهشت 1395 ساعت 07:45
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

بالا