حکایت یوز ایرانی؛ صیادی که حالا دیگر صید است

یوز ایرانی

خورشید آنلاین

بقای یوز ایرانی از مرحله تهدید گذشته و وارد بحران شده، مخاطره‌ای جدی که در صورت عدم چاره‌اندیشی، یوز ایرانی را به تاریخ رهسپار می‌کند.
خطر انقراض نسل برخی از گونه‌های جانوری از دغدغه‌هایی است که مدت‌ها است در ایران به عنوان تهدیدی جدی از سوی کارشناسان و دوستداران طبیعت مطرح است و این بحران هر روز بیشتر از دیروز احساس می‌شود.
بر اساس آنچه که مدیر عامل انجمن یوزپلنگ ایرانی عنوان کرده، برخلاف تصور عمومی، وضعیت بقای این گونه جانوری ارزنده در شرایط بحرانی قرار دارد، تعداد یوزی که از سوی وی اعلام می شود به نوعی عمق این بحران و یا بهتر بگوییم فاجعه را بیان می‌کند.
به واقع اصلی‌ترین چالش پیش روی حیات گونه جانوری مذکور به برهم خوردن تعادل جنسیتی میان تعداد یوز نر و ماده و کاهش شدید و چشمگیر یوزهای ماده باز می‌گردد.
آنچنان که این مقام مسئول (مرتضی اسلامی) عنوان کرده، حفظ و بقای یوز ایرانی صرفاً با اتکای به یک نهاد خاص میسر نمی‌شود و می‌طلبد تمامی مردم، دستگاه‌های ذیربط و شخص رئیس جمهور در این حوزه ورود کند، در غیر این صورت تا پایان دهه 90 شمسی، اثری از یوز ایرانی باقی نمی‌ماند.
یوزپلنگ گونه‌ای است که تعیین جمعیت دقیق آن کار آسانی نیست. این‌ها گونه‌هایی هستند که آمار آن‌ها در دنیا با تخمین یاد می‌شود. برای این کار چند منطقه به طور نمونه مورد انتخاب قرار می‌گیرد و در آن مناطق از روش‌های آمار برداری سعی می‌شود تعداد این دسته از جانداران تخمین زده و به سایر مناطق تعمیم داده شود.
برخی‌ها اعلام کردند که در فاز نخست پایش جمعیت یوز آسیایی، فقط 20 یوزپلنگ در ایران زندگی می‌کند.
باید توجه داشت که پایش جمعیت یوزپلنگ آسیایی فقط از چند زیستگاه انجام شده است و نباید نتایج حاصل از آن را محدود دانست.
در سال گذشته در برخی از زیستگاه‌های یوزپلنگ آسیایی که مورد حفاظت سازمان محیط‌زیست است فاز نخست طرح پایش جمعیت این جاندار آغاز شد. اوایل تیرماه بود که معصومه ابتکار رئیس سازمان محیط‌زیست گفته بود که با نصب دوربین‌های تله‌ای در زیستگاه‌های یوزپلنگ از ابتدای سال جاری تاکنون 18 توله مشاهده شد که نتیجه تلاش جمعی سازمان محیط‌زیست، پروژه حفاظت از یوزپلنگ، محیط‌بانان، جوامع محلی، کارشناسان، متخصصان و سازمان ملل است.» اما مشاهده 18 توله یوز طی زمان یاد شده آماری غیرواقعی بود که به سرعت با اعتراضات گسترده و پیگیری‌های رسانه‌ها مواجه شد تا سرانجام طی گزارشی در پورتال سازمان حفاظت محیط‌زیست، این آمار نادرست، «‌از نوع اشتباهات لفظی رایج در طبیعت این نوع مصاحبه‌های از پیش تعیین نشده است.» عنوان شد اما هر چه که بود خبر مشاهده 18 توله یوزپلنگ در بازه زمانی یاد شده، عمداً یا سهواً آماری رویایی بود در اختیار نماینده سازمان ملل قرار گرفت که به گفته خود تاکنون 2 میلیون دلار بودجه در اختیار پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی گذاشته است.

* تصادفات جاده‌ای اصلی‌ترین عامل مرگ‌و‌میر


ظاهراً تصادفات جاده‌ای صرفاً برای انسان‌ها چالش برانگیز نیست، زیرا بر اساس اعلام و اظهارات مدیر عامل انجمن یوز ایرانی، در حال حاضر
اصلی‌ترین بحران حیات در ارتباط با این گونه جانوری، به سوانح جاده‌ای معطوف می‌شود.
براساس آنچه که این مقام مسئول می‌گوید: در حال حاضر، تعداد یوز ایرانی به 40 قلاده می‌رسد.
در این میان و بر مبنای آخرین مطالعات و شناسایی انجام شده تنها دو یوز ماده در کشور مشاهده شده که در صورت عدم اتخاذ تدبیری برای
ایمن‌سازی جاده‌ها، بعید نیست که این تعداد باقیمانده از یوزها نیز بر اثر تصادفات جاده‌ای نابود شوند.

* تراژدی کشتار یوزپلنگ در یزد


یکی از بزرگترین تراژدی‌های کشتار یوز ایرانی در سال 1373 رخ داد، 23 سال پیش در روز نهم شهریور ماه، ماده یوزی که به همراه سه توله‌اش برای رفع تشنگی وارد نخلستانی در بافق یزد شده بود توسط برخی از مردم ناآگاه با سنگ و چوب و چماق مورد هجمه قرار گرفت.
در این میان دو توله در اثر شدت حملات از بین رفتند و یک توله نیمه جان نیز با حضور به موقع محیط‌بان نجات یافت که بعد از 9 سال زندگی این یوز نیز بر اثر بیماری در پارک پردیسان جان باخت.
خاطره تلخ بازگشت و حضور مکرر و متعدد ماده یوز ایرانی برای یافتن توله‌هایش در حوالی بافق، از تصاویر و صحنه‌های حزن‌انگیزی بود که بعد از گذشت بیش از دو دهه همچنان ذهن و روح دوستداران طبیعت را می‌خراشد و آزار می‌دهد.
در کمتر از یک دهه بعد باز هم بافق یزد شاهد صحنه‌ای دردناک از تلف شدن و مرگ یوزهای ایرانی بود، کشاورزی که سه توله یوز ایرانی را در آتش سوزاند و البته این حادثه باعث ورود برنامه عمران ملل متحد و صندوق تسهیلات جهانی محیط‌زیست برای حفاظت از یوز ایرانی شد و از سال 1380 علیرغم تلاش‌های متخصصان داخلی و خارجی برا ی بقای این گونه جانوری، کمترین حمایت از سوی دولت در طول 15سال گذشته در این خصوص اعمال شده است.
در این میان نقش تشکل‌های مردمی دوستدار طبیعت و حامی یوز ایرانی برای ارتقای آگاهی‌های مردم و تنویر افکار عمومی در ارتباط با اهمیت این گونه جانوری در نوع خود قابل توجه و مؤثر بوده اما ضریب کاهش و تلفات یوز ایرانی آنچنان با افزایش روبه‌رو بوده که این اقدامات نتوانست در حفظ حیات یوزهای ایرانی عنصری تعیین کننده محسوب شود، که البته در اثرگذار بودن این تحرکات شک و تردیدی وجود ندارد، اما عمق فاجعه به میزانی است که بدون ورود همه جانبه،جدی و لحاظ شدن همتی مضاعف امیدی به حفظ این گونه جانوریِ ارزنده در زیستگاه‌های جغرافیایی کشورمان وجود ندارد.
هفته گذشته سید کاظم دلخوش اباتری سخنگوی فراکسیون محیط‌زیست در مجلس شورای اسلامی بر لزوم ایجاد زیستگاه‌های حفاظت شده برای حمایت از یوز ایرانی تأکید کرده است.
سخنگوی فراکسیون محیط‌زیست و توسعه پایدار مجلس با تأکید بر ایجاد زیستگاه‌های حفاظت شده برای گونه‌های درحال انقراض، گفت: ضرورت دارد مطالعات جامعی برای مشخص شدن تعداد دقیق یوزهای ایرانی انجام شود.
وی درباره نگرانی‌ها از کاهش آمار یوزهای ایرانی و خطر انقراض این گونه نادر، گفت: برای اعلام آمار دقیق یوزهای موجود در کشور باید مطالعات جامعی در سراسر کشور صورت گیرد.
نماینده مردم صومعه سرا در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه برخی از گونه‌های حیات‌وحش در معرض خطر انقراض جدی قرار دارند، یادآور شد: با همکاری سازمان حفاظت محیط‌زیست و مردم می‌توان مشابه نسل گونه‌های در حال انقراض را از کشورهایی که آب و هوای مشابه ایران دارند به کشور وارد کرده و در راستای جلوگیری از تهدید نسل گونه‌های در حال انقراض بکوشیم.
این نماینده مردم در مجلس دهم، ادامه داد: علیرغم تلاش‌های صورت گرفته از سوی تمامی کشورهای دنیا در جهت حمایت از گونه‌های در حال انقراض اما عوامل مختلفی، نسل برخی از حیات‌وحش دنیا را در معرض تهدید جدی قرار داده است.
دلخوش اباتری افزود: البته در این راستا حمایت مردم و دستگاه‌های ذی‌ربط کشور نسبت به گذشته از حیات‌وحش مخصوصاً گونه‌های در حال انقراض بیشتر شده به گونه‌ای که در مقابل افرادی که به محیط‌زیست کشور تعدی و تجاوز می‌کنند با قاطعیت ایستادگی می‌کنند بنابراین این هماهنگی نشانه این است که هم دستگاه‌های ذی‌ربط و هم مردم به خوبی ارزش
محیط‌زیست و حیات‌وحش کشور را درک کرده‌اند.
نماینده مردم صومعه سرا در مجلس دهم، عواملی مانند تغییر نوع آب و هوا، نوع تغذیه، آسیب زدن برخی افراد ناآگاه به گونه‌های در حال انقراض، عدم توجه دستگاه‌های ذی‌ربط در زمان مناسب برای حمایت از این گونه‌های ارزشمند را در تهدید نسل گونه‌های نادر و در معرض انقراض کشور دخیل دانست.
سخنگوی فراکسیون محیط‌زیست مجلس شورای اسلامی، بر لزوم ایجاد زیستگاه‌های حفاظت شده برای حفاظت از گونه‌های در حال انقراض تأکید کرد و گفت: برای جلوگیری از انقراض گونه‌های نادر جانوری باید این گونه‌ها در زیستگاه‌های حفاظت شده مورد حفاظت شدید قرار گیرند.

* آیا رئیس جمهور برای حفظ یوز ایرانی ورود می‌کند؟


اگرچه در طول سالیان اخیر اقدامات سازنده‌ای از سوی محیط‌زیست و برخی از تشکل‌های مردمی لحاظ شده، اما حفاظت شایسته از باقی‌مانده یوزهای ایرانی و تکثیر مطلوب آن، نیازمند حمایت‌های هر چه بیشتری خواهد بود.
تخصیص و تزریق بودجه و اعتبارات، فرهنگ‌سازی هر چه بیشتر و بهسازی جاده‌های ایران و پرهیز از انجام طرح‌های عمرانی و به خصوص جاده‌سازی در مناطق و محدوده زیست این گونه جانوری از ضروریاتی است که در این بُرهه حساس اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد.
در این میان، ورود و دخالت عالی‌ترین مقام دستگاه اجرایی کشور (با عنایت به اختیارات ویژه‌ای که از آن برخوردار است) مؤلفه‌ای خطیر در حفظ یوز ایرانی محسوب می‌شود، امری که می‌تواند برای دوستداران طبیعت و بقاءِ این گونه جانوری بسیار مثمر ثمر واقع شود، چشم‌ها در انتظار است، آیا تدبیری برای حفاظت از یوز ایرانی لحاظ می‌شود؟ گذشت زمان پاسخ این سؤال را خواهد داد، زمانی که هر آنچه به تعویق بیفتد روزنه‌های امید را برای بقای یوز ایرانی بیشتر از گذشته مسدود و ناممکن خواهد کرد و مسئولان عالی‌رتبه کشور باید به جای پر کردن رزومه‌های مدیریتی خود در سمت‌های متفاوت چاره‌ای مناسب برای بحران بیندیشند و تنها به شعار و سخنرانی اکتفا نکنند.
معصومه ابتکار بارها حفاظت از گونه‌های بومی و خصوصاً در خطر انقراض را اولویت سازمان حفاظت محیط‌زیست عنوان کرده و رسیدگی به دیگر معضلات حیات‌وحش را که مورد پیگیری فعالان زیست محیطی قرار گرفته از اولویت کمتری برخوردار دانسته است.
اما سؤال اینجاست که آیا برای حفاظت از گونه‌ای که بنا به آمار پروژه بین‌المللی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی، کمتر از 60 قلاده از آن در کشورمان وجود دارد در عمل قدمی برداشته می‌شود؟ آیا با وجود اعلام آمادگی نمایندگان مجلس شورای اسلامی و مسئولان وزارت راه برای حفاظت از یوزپلنگ آسیایی، ایمن‌سازی مسافتی 12 کیلومتری از جاده تهران - مشهد پیش از انقراض کامل یوزپلنگ در دستور کار سازمان حفاظت محیط‌زیست قرار خواهد گرفت؟ آیا معصومه ابتکار باز هم توپ حفاظت از یوزپلنگ آسیایی را به زمین پروژه‌ای خواهد انداخت که تا کنون در عمل اقدامی برای حفاظت از یوزپلنگ انجام نداده است؟ یا نام یوزپلنگ آسیایی به زودی به عنوان یکی از قربانیان سیاست کاری‌ها و آمار غیرواقعی ریاست سازمان حفاظت محیط‌زیست در تاریخ ثبت خواهد شد؟

شناسه خبر :1917 
179 کلیک ها  شنبه, 13 شهریور 1395 ساعت 06:36
این مورد را ارزیابی کنید

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

بالا