عاقبت کارت‌های سه رنگ اعتباری چه خواهد شد؟

خورشید آنلاین
  • لید خبر: بانک مرکزی در حالی حکم توزیع کارت‌های اعتباری سه رنگ را امضا کرد که پیش از این تجربه کارت‌های اعتباری برای خرید کالای بادوام ایرانی در راستای خروج از رکود در دستور کار قرار گرفته بود و به اعتقاد فعالان اقتصادی، این طرح با شکست مواجه شد.
 عارضه رکود قفلی است که هر روز کلیدی برای آن می‌سازند. این بار هم قرار است با کارت‌های اعتباری سه رنگ، این قفل شکسته شود. بانک مرکزی در حالی حکم توزیع کارت‌های اعتباری سه رنگ را امضا کرد که پیش از این تجربه کارت‌های اعتباری برای خرید کالای بادوام ایرانی در راستای خروج از رکود در دستور کار قرار گرفته بود و به اعتقاد فعالان اقتصادی، این طرح با شکست مواجه شد.
 
دولتمردان در اقدامی دیگر قصد دارند رکود را در بازار از بین ببرند و این بار توزیع سه رنگ کارت برنزی، نقره‌ای و طلایی را در دستور کار قرار داده‌اند. می‌توان گفت کارت‌های رنگی، نسل جدید کارت‌های اعتباری هستند که برای نخستین بار در ایران توزیع می‌شود. مشتریان بانک‌ها می‌توانند بر اساس شرایط تعیین‌شده از این ابزار بانکی برای خرید کالا استفاده کنند.
 
البته داستان کارت‌های اعتباری در ایران، داستانی کهنه است. سال‌هاست نظام بانکی در ایران سعی در نهادینه کردن این کارت‌ها در جامعه دارد. اما استقبال چندانی از آن تاکنون صورت نگرفته است. حال در خصوص کارت‌های رنگی، باید دید نحوه استقبال از سوی جامعه به چه صورت خواهد بود. بانک مرکزی معتقد است توزیع کارت‌های سه رنگ اعتباری، هزینه‌های تشکیل پرونده در بانک‌ها را کاهش داده و برخی شبهات در مورد عملیات بانکی را از بین می‌برد.
 
 
عاقبت کارت‌های سه رنگ اعتباری چه خواهد شد؟
 
 
کاربرد کارت اعتباری سه رنگ، متفاوت با کارت‌های اعتباری خرید کالاهای بادوام ایرانی است. کارت‌های اعتباری خرید کالا، منحصراً به منظور خرید کالاهای ایرانی صادر می‌شد. در حالی که کارت‌های جدید، محدودیتی برای خرید انواع کالا و خدمات ندارند. همچنین سه رنگ کارت‌های جدید حکایت از سه اعتبار متفاوت دارد که کارت طلایی با اعتبار 50 میلیون تومان، کارت نقره‌ای با اعتبار 30 میلیون تومان و کارت برنزی با اعتبار 10 میلیون تومان صادر خواهد شد.
 
در حالی که کارت خرید کالا، تنها با اعتبار 10 میلیون تومان توزیع شد. از سوی دیگر به کارت‌های رنگی، سود 18‌درصدی تعلق می‌گیرد و به کارت‌های خرید کالا سود 12‌درصدی. همچنین در تجربه گذشته، متقاضیان، کارت‌های اعتباری را از دستگاه یا نهادی دریافت می‌کردند که در آنجا مشغول به کار بودند.
 
در حالی که در طرح توزیع کارت‌های جدید، نه‌تنها متقاضیان به صورت مستقیم با بانک در ارتباط خواهند بود، بلکه محدودیتی برای گروه‌های مختلف جامعه وجود ندارد. آن‌طور که گفته می‌شود، کارت‌های سه رنگ قرار است جایگزین وام‌های خرد در نظام بانکی شود. وام‌هایی که به عقیده کارشناسان، تاکنون در ایران مورد استقبال بانک‌ها قرار نگرفته است. در حالی که پرداخت این وام‌ها، می‌تواند به نفع آنها باشد. چراکه اطمینان از بازپرداخت وام‌های خرد بیشتر از وام‌های کلان و بزرگ است.

در خصوص کارت‌های رنگی چند نکته وجود دارد که به نظر مبهم است. نخست اینکه در حال حاضر با وجود نظام بانکی بدهکار، چگونه تامین اعتبار این کارت‌ها محقق خواهد شد؟ آیا این طرح مورد استقبال بانک‌ها قرار خواهد گرفت؟ برخی از کارشناسان تامین اعتبار این کارت‌ها را توسط بانک‌ها بعید می‌دانند.
 
هر چند معتقدند امکان دارد تعدادی از بانک‌ها به دلیل امتیازهایی که می‌توانند به واسطه اجرای این طرح، از بانک مرکزی بگیرند، به توزیع کارت‌ها تن بدهند؛ اما بیشتر بانک‌ها، هنوز پرداخت وام‌های کلان را ترجیح می‌دهند. از سوی دیگر پیش‌بینی می‌شود حتی در صورت تقبل کردن توزیع این کارت توسط یک بانک، آن بانک شرایطی را برای مشتری تعریف کند که استفاده از آن کارت برای فرد، به صرفه نباشد. از سویی قطعاً بانک‌ها نیز مشتریان قدیمی و خوش‌حساب خود را برای توزیع این کارت، در اولویت قرار می‌دهند.
 
نکته دیگر در این باره به ساختار نظام بانکی و آمادگی آن برای توزیع این نوع کارت برمی‌گردد. در این خصوص نیز صاحب‌نظران معتقدند هنوز ساختار لازم برای این امر در کشور وجود ندارد. در نهایت اینکه باید دید آیا کارت‌های اعتباری رنگی نیز به سرنوشت کارت‌های خرید کالا دچار خواهد شد یا با توجه به ساز و کار نسل جدید کارت اعتباری، این بار شاهد تجربه‌ای موفق خواهیم بود؟
 
عاقبت کارت‌های سه رنگ اعتباری چه خواهد شد؟


چرا بانک‌ها از کارت‌های اعتباری استقبال نمی‌کنند؟


 کامران ندری*: از منظر اقصاد کلان تحریک تقاضا از طریق یک سیاست پولی انبساطی اتفاق می‌افتد. در حال حاضر در سیستم اقتصادی ایران، این سیاست پولی انبساطی وجود دارد. اقتصاددانان در خصوص اینکه کانال این سیاستگذاری پولی چیست، بحث می‌کنند.
 
یعنی این افزایش حجم نقدینگی از چه طریقی بر تقاضای کل تاثیر می‌گذارد؟ برخی معتقدند کانال انتقال سیاست پول، کانالی اعتباری در ایران است. به این معنی که اگر این افزایش حجم نقدینگی در نهایت منجر به افزایش میزان اعتبارات و وام‌های بانکی شود، می‌تواند بر تقاضای کل تاثیر بگذارد. البته اینها بحث‌های تئوریک است که آیا واقعاً کانال انتقال سیاست پول، کانالی اعتباری هست یا نیست؟ این بحثی است که در مطالعات کمی و تا حدودی در اقتصاد مشخص می‌شود.
 
اگر بخواهیم بحث را به‌طور تئوریک جلو ببریم، می‌توانیم نقدینگی را که در اقتصاد افزایش می‌یابد، از طریق کارت‌های اعتباری کانالیزه کنیم و در اختیار خانوارها قرار دهیم و اگر خانوارها نرخ و شرایط بازپرداخت این اعتبار را مناسب تشخیص دهند، این موضوع می‌تواند باعث افزایش تقاضا برای کالاها و خدمات در کل اقتصاد شود و آن تحریک تقاضای مورد نظر، در اقتصاد اتفاق بیفتد.

اما این صرفاً یک بحث تئوریک و نظری است، در عمل چه اتفاقی می‌افتد؟ با وجود اینکه پایه پولی در اقتصاد در حال رشد است، یعنی نرخ رشد پایه پولی، رقم قابل ملاحظه‌ای است، معلوم نیست پولی که خلق می‌شود به کجا می‌رود؟ زیرا از سوی دیگر، تمام بانک‌ها نیز کسری نقدینگی دارند.
 
به همین خاطر است که نمی‌توانند نرخ سود سپرده بانکی را پایین بیاورند. زیرا برای جذب نقدینگی و جذب منابع، احتیاج دارند که نرخ سودهای بالاتر را به سپرده‌گذاران پیشهاد دهند تا سپرده‌گذاران منابع خود را به آن بانک‌ها بیاورند و مشکل نقدینگی بانک‌ها رفع شود.
 
پس اگر بخواهیم نگاه کلان داشته باشیم، با توجه به اینکه بانک‌ها نمی‌توانند نرخ سود سپرده را پایین بیاورند، درنتیجه بانک‌ها با مشکل تامین منابع روبه‌رو هستند و در این شرایط، قادر به صادر کردن این کارت‌های اعتباری نیستند. کارت‌های اعتباری اگر بخواهد در یک حجم وسیع منتشر شود، نیاز به منابع یا ذخایر آزاد قابل توجه بانک‌ها دارد. بر حسب ظاهر، بانک‌ها چنین منابعی را در اختیار ندارند.
 
 
 عاقبت کارت‌های سه رنگ اعتباری چه خواهد شد؟
 
 
نکته بعدی این است که بانک‌ها برای صدور و اعطای این کارت‌ها به مشتریان خود، باید یک سیستم اعتبارسنجی داشته باشند تا بتوانند تشخیص دهند که کدام مشتری می‌تواند کدام نوع از کارت را دریافت کند؛ کارت برنز، نقره‌ای و طلایی به چه کسانی تعلق می‌گیرد؟ همچنین باید سیستمی داشته باشند تا بتوانند از مشتریان خرد که تعداد زیادی هم دارند، وسایل و ضمانتنامه‌های لازم را دریافت کنند.
 
در این زمینه به نظر می‌رسد که بانک‌های ایران از چابکی و چالاکی لازم برخوردار نیستند و دلیلش این است که بانک‌ها تا به حال منابع خود را به مشتریان بزرگ و شرکتی می‌دادند. درست است که خانوارها نیز تسهیلاتی را از بانک‌ها دریافت کرده‌اند، اما تعدادشان خیلی کم است و بیشتر بانک‌ها تسهیلاتشان را به مشتریان بزرگ و شرکتی می‌دهند.

بانک‌های ما هیچ ساز و کار مناسبی برای اینکه بتوانند در یک حجم بسیار گسترده از تسهیلات خرد به خانوارها اعطا کنند، ندارند؛ زیرا مدل کسب‌وکار آنها، مدل اعطای تسهیلات خرد به خانوارها نبوده است. درست است که این تسهیلات را قبلاً نیز پرداخت می‌کردند، اما روی آن حساب زیادی نمی‌کردند.
 
اگر بانک‌های ما مدل کسب‌وکارشان را به سمت تامین مالی خرد و کوچک می‌بردند و در تولید، تمرکزشان را بر بنگاه‌های متوسط و در مصرف نیز، به‌سوی خانوارها می‌گذاشتند شاید مشکل مطالبات غیرجاری که درحال حاضر وجود دارد، در نظام بانکی وجود نداشت. زیرا عمده کسانی که از بانک‌ها تسهیلات کلان گرفته‌اند و الان قادر به بازپرداخت آن نیستند، همان مشتریان بزرگی هستند که تسهیلات بسیار بزرگ دریافت کرده‌اند.
 
مشتریان خرد معمولاً با یکی دو ماه تاخیر در سر‌رسید که مشمول جریمه هم می‌شوند و تمام این جریمه‌ها را هم باید پرداخت کنند، بدهی‌های خود را به بانک‌ها داده‌اند.
مدل کسب‌وکار بانکی نیز اشکال دارد و تا این مدل تغییر پیدا نکند، نمی‌توان انتظار داشت که بانک‌ها بتوانند به‌طور گسترده این کارت‌های اعتباری را صادر کرده و در اختیار مردم قرار دهند. غیر از اینکه از مشکل کسب‌وکاری از این بابت برخوردارند، از لحاظ ساختاری نیز دچار مشکل هستند؛ زیرا مدل ساختار کسب‌وکارشان بر اساس اینکه این تسهیلات را اعطا کنند، ساخته نشده است.
 
بانک‌ها دنبال چند مشتری بزرگ هستند که تنها با آنها کار کنند، یعنی عمده تسهیلاتشان را به تعداد کمی از مشتریان که در واقع مشتریان بزرگ و عمده آنها هستند، اعطا می‌کنند و مدل کسب‌وکارشان بر این اساس طراحی و پی‌ریزی شده است. از این‌رو، اینکه بانک‌ها بتوانند و بلد باشند در یک سطح گسترده اعتبارات 10، 30 و 50میلیونی در اختیار مردم قرار دهند، به لحاظ ساختار فنی موجود در شبکه بانکی ایران وجود ندارد.به همین دلیل، بانک‌ها از این ایده استقبال نخواهند کرد.
 
این در حالی است که اگر بانک‌ها به این حوزه ورود کنند، به‌طور کلی سیستم کسب‌وکار بانکی کشور ما دچار تحول و تغییر می‌شود. در سال‌های گذشته سیستم بانکی ما به سمت کسب‌وکارهای بزرگ جهت‌دهی شده است و تا حدی نیز به خانوارها تسهیلات خرید مسکن یا خرید خودرو به‌صورت محدود ارائه می‌دادند که آن تسهیلات خرید مسکن نیز به‌طور عمده از سوی یک بانک تخصصی که همان بانک مسکن است، اعطا شده و بقیه بانک‌ها نیز مدل کسب‌وکارشان اعطای تسهیلات به مشتریان بزرگ و عمده بوده است.
 
عاقبت کارت‌های سه رنگ اعتباری چه خواهد شد؟ 
 
 
 
اگر این اتفاق که از آن صحبت می‌کنیم رخ دهد، به این معناست که یک تحول اساسی در شبکه بانکی اتفاق خواهد افتاد. تحول ساختاری هم سخت است. بانک‌هایی که همه ساختارشان را بر این اساس تنظیم کرده‌اند که با تعداد معدودی از مشتریان کلان کار کنند، چگونه ممکن است بتوانند در یک حد گسترده‌ای وام‌های بی‌شمار خرد اعطا کنند؛ آن هم در یک فاصله زمانی کوتاه.

بانک مرکزی یک بخشنامه صادر کرده و به بانک‌ها اعلام کرده است که می‌توانند این کارت‌های اعتباری را ارائه دهند. در واقع بانک مرکزی در حد اختیارات خود، بستر قانونی لازم را برای بانک‌ها فراهم کرده است. اما اینکه آیا بانک‌ها توانایی این را دارند، از فرصتی که به لحاظ مقرراتی و قانونی مهیا شده استفاده کنند، بحث دیگری است و به نظر بعید می‌رسد که این در کوتاه‌مدت امکان داشته باشد. بنابراین بعید است که از این طریق بتوان تحریک تقاضا داشت.
 
تحریک تقاضا از طریق سیاست پولی در کشور ما، با مشکلات و موانع ساختاری روبه‌رو است، یعنی مقام پولی، انبساط و رشد لازم را در پایه پولی ایجاد می‌کند، اما از سوی دیگر، چون ساختارهای نظام بانکی ما اشکال دارد، این رشد قابل ملاحظه پایه پولی، در نهایت منجر به اعطای تسهیلات در سطح کشور نمی‌شود. به همین علت، در واقع نام آن را معمای نقدینگی گذاشته‌ایم. یعنی از طرفی پایه پولی در حال رشد است و رشد قابل ملاحظه‌ای هم دارد، از سوی دیگر می‌بینیم که بنگاه‌ها و فعالان اقتصادی شکایت می‌کنند که در دریافت تسهیلات از بانک‌ها همواره مشکل دارند و از نرخ سود بانکی گلایه‌مند هستند.
 
از این رو، به نظر می‌رسد تحریک تقاضا با توجه به این ساختار سیستم بانکی، از طریق سیاست پولی امکانپذیر نیست.
 
 
راه تحریک تقاضا ازطریق کانال سیاست‌های مالی و بودجه دولت است که آن هم در حال حاضر با توجه به کاهش درآمدهایی که دولت داشته و باتوجه به بدهی‌های انباشته‌شده دولت، با مشکل رو‌به‌رو شده است.بدهی‌های دولت به پیمانکار و نظام بانکی است که بخشی از مشکلات نظام بانکی نیز ناشی از بدهی‌های دولت است.این‌گونه است که با وضعیت تقریباً قفل‌شده‌ای روبه‌رو می‌شویم که راهکار کوتاه‌مدت برای مدیریت اقتصاد وجود ندارد.
 
iran credit card 5 
 
 
 
تنها راهی که پیش روی ما باقی مانده این است که با یک برنامه‌ریزی منطقی و صحیح، اصلاحات ساختاری را در اقتصاد دنبال کنیم و این اصلاحات ساختاری نیز در کوتاه‌مدت جواب نمی‌دهد. اگر برنامه‌ریزی شده باشد و عزم و اراده ملی تحقق پیدا کند، شاید در پایان برنامه ششم بتوانیم اثرات مثبت آن را در اقتصاد مشاهده کنیم. اگر این اتفاق نیفتد، ما باید منتظر باشیم که گشایشی در درآمدهای نفتی اتفاق بیفتد. البته همیشه هم اقتصاد ایران به همین شکل عمل کرده است.
 
یعنی رونق‌های اقتصادی که ما در گذشته داشتیم، مدیون مدیریت‌های اقتصادی نبوده، بلکه بیشتر مرهون درآمدهای نفتی بوده است. به این ترتیب که با کاهش این روزهای قیمت نفت، اقتصاد ما هم به‌دلیل کاهش درآمدهای نفتی، وارد فاز رکود شده و منتظر این است که ببیند بازار نفت چه زمانی اوج پیدا می‌کند و قیمت‌های نفت بالا می‌رود که چنین چشم‌اندازی هم در حال حاضر برای بازارهای نفت متصور نیست.

بعید است که بازارهای نفت به آن روزهای اوج خود برگردد. از این رو به نظر می‌رسد اقتصاد کشور جز اصلاحات ساختاری، راه دیگری را پیش رو ندارد و در کوتاه‌مدت نمی‌توان کار خاصی انجام داد.
 

*مدیرگروه بانکداری اسلامی پژوهشکده پولی و بانکی

شناسه خبر :2735 
54 کلیک ها  دوشنبه, 24 آبان 1395 ساعت 08:58
این مورد را ارزیابی کنید
(2 رای‌ها)

Hospital Information Systems

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

بالا